Problem niepowtarzalności czy indywidualizmu

Z kwestią holizmu wiąże się problem niepowtarzalności czy indywidualizmu. Niektóre teorie silnie podkreślają, iż każda jednostka i każde działanie jest wyjątkowe i niepowtarzalne. Teorie te wskazują, iż zachowanie każdej jednostki ma odrębne istotne cechy, odróżniające je od zachowań wszystkich innych ludzi. Zazwyczaj ci, którzy przyjmują stanowisko holistyczne (nacisk na „pole” lub podejście „organicys- tyczne”), kładą również nacisk na niepowtarzalność. Wynika to w sposób naturalny z tego, iż jeśli rozszerzymy dostatecznie kontekst każdego aktu zachowania, to będzie ono miało tak wiele aspektów, że siłą rzeczy musi różnić się wyraźnie od wszelkich innych zachowań.

Niektóre teorie przyjmują, iż każda jednostka jest jedyna w swoim rodzaju, ale sugerują, iż ta niepowtarzalność może być wyjaśniona w kategoriach różnych kombinacji tych samych podstawowych zmiennych. Inne teorie utrzymują, iż porównywanie jednostek w kategoriach wspólnych lub uniwersalnych zmiennych jest zupełnie bezpłodne, ponieważ zniekształca i zafałszowuje niepowtarzalność jednostki. Teorie osobowości można uszeregować od tych, które nie zwracają szczególnej uwagi na kwestię niepowtarzalności, do tych, w których jest ona jednym z podstawowych założeń.

Rozstrzygnięcia teoretyczne dotyczące holizmu i niepowtarzalności ściśle wiążą się z wielkością elementów zachowania stosowanych w analizie osobowości. Ci uczeni, którzy częściowo lub całkowicie przyjmują stanowisko holistyczne, analizują zachowania jedynie w aspekcie całości jednostki, natomiast inni teoretycy osobowości stosują konstrukty o różnym stopniu szczegółowości czy elementamości. Czasami określa się tę kwestię jako wybór między stosowaniem w badaniach nad zachowaniem podejścia molamego (ogólnego) a stosowaniem podejścia molekularnego (szczegółowego). Na jednym krańcu tego kontinuum znajdują się ci teoretycy, którzy sądzą, iż zachowanie należy analizować w kategoriach odruchów lub szczegółowych nawyków, na drugim zaś ci, którzy rozpatrują zachowanie na poziomie całej funkcjonującej jednostki.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *